11 Nisan 2013 Perşembe

Hizmet Operasyonu

Summary

Service Operation focuses on the precise execution and delivery of all processes and services to delivery business value for customers and users in a consistent, reliable and repeatable manner. After defining Service Operations, processes, activities, functions and technologies are explained briefly.

Hizmet Operasyonu

Üzerinde anlaşma sağlanan bir seviyede hizmet vermek ve yönetmek için gerekli olan etkinliklerin ve süreçlerin koordinasyonu ve gerçekleştirilmesidir. Hizmetlerin desteklenmesi için gerekli teknolojilerin yönetilmesi de hizmet operasyonu içinde ele alınır.
Hizmet yaşam döngüsünün temel bir evresidir. Süreçlerin tasarımları çok iyi olabilir. Ama günlük operasyonlarının yürütülmesi, denetimi ve yönetimindeki aksaklıklar değer sağlama amacına ulaşmasını engelleyecektir. Süreçlerin veri toplama, performans değerlendirme ve izleme çalışmalarındaki aksaklıklar hizmet iyileştirmelerini olanaksız kılacaktır.
Hizmet operasyonu, müşterinin hedeflerini gerçekleştirmesine yardımcı olmalıdır. Bu operasyon maliyet ve kalite arasında iyileştirme yaparak gerçekleştirilir. Bileşenlerinin etkili koordinasyonu da operasyonun önemli bir parçasıdır.
Birbirleriyle çelişen dört konuda denge oluşturulması hizmet operasyonu açısından hayati önemdedir.
  1. Var olan süreçlerin "devamlılığı" ve bu süreçlerde "değişikliklere tepkiler" arasındaki çatışmayı yöneterek bir denge oluşturulur.
  2. Hizmet operasyonu, bir yandan BT altyapısının "istikrarlı" ve kullanılabilir olmasını sağlar, diğer yandan gereksinimlerin zaman içinde değişeceğini öngörerek "değişiklikleri" olağan bir çalışma olarak benimser.
  3. "Maliyet" ve "kalite" arasında bir denge oluşturmak önemlidir. Hizmetlerin kalitesi sürekli iyileştirilirken, maliyetlerin düşürülmesi, en azından artırılmaması gözetilir.
  4. "Reaktif" davranış dışsal bir uyarı olmadan herhangi bir davranış göstermemek ve beklemektir, "proaktif" davranış ise aksaklıklara yol açılmaması için koruyucu önlemler almaktır. Proaktif davranış olumlu bir yaklaşımdır. Organizasyonun değişen koşullar karşısında daha hazırlıklı olmasını sağlar. Aşırı proaktif yaklaşım ise yüksek bir maliyet kaynağı olabilir ve personelin eğitim çabalarının ötesine geçerse kafa karışıklığı yaratabilir.
Hizmet operasyonu personelinin yaşam döngüsünün diğer bileşenlerine katılması önemlidir. Böylece operasyonel özelliklerin hizmet stratejisi, hizmet tasarımı ve hizmet geçişi evrelerinde daha iyi anlaşılması sağlanır.

Hizmet Operasyonu Süreçleri

  1. Durum yönetimi (Event management): Performansı düzenli olarak izlemek için BT altyapısında oluşan bütün durumlar incelenir. Öngörülmeyen oluşumları inceler, gerekirse başka süreçlere yönlendirir.
  2. Olay yönetimi (Incident): Arızaların hızlıca giderilmesi ve verilen hizmetler üzerinde olumsuz etki bırakmamasına yoğunlaşır.
  3. Problem yönetimi: Olayların altında yatan kök nedenleri belirlemek ve çözümler oluşturmak için gerekenleri gerçekleştirir.
  4. Talep yönetimi: Kullanıcılardan gelen hizmet taleplerini alır ve yerine getirilmelerini sağlar. Hizmet ve bilgi almaları için kullanıcılarla hizmet sağlayıcılar arasında köprü görevi görür.
  5. Erişim yönetimi: Kullanıcıları ve yetkileri düzenler. Kullanıcılar yetkilendirildikleri hizmetlere erişebilirler. Yetkilendirilmedikleri hizmetlere erişimleri engellenir.

Hizmet operasyonu aktiviteleri

  1. İzleme ve kontrol: Sürekli olarak izleme, raporlama ve önlem alma döngüsüdür. Hizmetlerin desteklenmesi ve iyileştirilmesi açısından önemlidir.
  2. BT operasyonları: BT altyapısını yönetmek için gerekli günlük aktivitelerdir.
  3. Hizmetlerin gerçekleştirilmesi için kullanılan ana bilgisayar yönetimi, sunucu yönetimi, ağ yönetimi, veri tabanı yönetimi, dizin hizmetleri yönetimi ve ara katman yönetimi gibi teknolojilerin kullanımlarına ilişkin aktivitelerdir.
  4. Tesis yönetimi ve veri merkezi yönetimi: Cihazların yer aldığı bilgi işlem merkezlerinin fiziksel yönetimidir. Bina yönetimi, makine parkı yönetimi, güç yönetimi, ısıtma/soğutma, iş güvenliği, fiziksel erişim denetimi, gönderme ve teslim alma aktiviteleridir.

Hizmet operasyonu fonksiyonları

  1. Hizmet masası: Kullanıcıların olay, hizmet ve erişim talepleriyle ilgili tek başvuru noktasıdır. Amacı hedeflenen hizmetleri en kısa zamanda gerçekleştirmektir.
  2. Teknik yönetim: BT altyapısında uzmanlık sağlayan kişi, grup ve bölümlerin oluşturulması ve yönetimi hakkındaki fonksiyondur. İki rolü vardır. BT altyapısının yönetilmesiyle ilgili bilgi birikimi ile kaynakları sağlamak ve uzmanlıkların sorumlusu olmaktır.
  3. BT operasyonları yönetimi: BT altyapısını, hizmet tasarımı sırasında tanımlanan performans standartlarına göre yönetimini gerçekleştirir. İki tür aktivitesi vardır. Rutin operasyonel görevlerin yerine getirilmesini sağlayan BT operasyonları denetimi ve fiziksel bilişim merkezlerinin yönetilmesi olan tesis yönetimidir.
  4. Uygulama yönetimi: BT hizmetlerinin önemli bir bileşeni olan uygulamaların yaşam döngüleri içinde yönetilmesidir. Uygulama tasarımı, test edilmesi ve iyileştirilmesinde de önemli rol oynar. Bir uygulamayı organizasyon içinde geliştirmek veya dışarıdan sağlamak konusundaki kararı da uygulama yönetimi şekillendirir.

Hizmet operasyonunun sahip olması gereken teknolojiler

  1. Web arayüzünde yer alan "sıkça sorulan sorular" gibi kendi kendine yardım
  2. İş akışı ya da süreç yönetimi motoru
  3. Bütünleşik bir konfigürasyon yönetim sistemi
  4. Algılama, (discovery) yaygınlaştırma (deploy) ve lisanslama teknolojileri
  5. Uzaktan kontrol
  6. Tanı olanakları
  7. Raporlama yetenekleri
  8. Gösterge tabloları (dashboard)
  9. Yönetim kademeleriyle entegrasyon

Hizmet operasyonu uygulama özellikleri

Değişiklikler (örneğin personel değişiklikleri) hizmet sunumunu olumsuz etkilemeyecek bir şekilde yönetilmelidir.
  1. Büyük altyapı yenilemeleri, yeni prosedür kurulumları gibi durumlarda, kaynak kullanımı ve maliyetleri daha iyi kontrol altında tutabilmek için proje yönetimi süreçlerini kullanmak yararlıdır.
  2. Değişikliklerde, arızalarda, projelerde, çevresel etkilerle ilgili olarak ve güvenlik süreçlerinde risk yönetimi süreçlerinin uygulanması önemlidir.
  3. Personel hizmet tasarımı ve hizmet geçişi çalışmalarına erken evrelerde katılmalıdır. Yeni hizmetlerin hizmet operasyonu tarafından daha iyi desteklenmesi bu şekilde sağlanabilir.
  4. Lisanslar, uygulamalar, kapasite kontrolleri, teknolojinin zamanlaması gibi hizmet yönetimi teknolojilerinin destek araçlarının uygulanması sırasında ve öncesinde iyi planlanması gereklidir.
Hizmet Operasyonu üstesinden gelinmesi gereken zorluklar
  1. Tasarım ve geliştirme aşamalarında katılım eksikliği
  2. Finansmanın gerekçelendirilmesi
  3. Etkin olmayan hizmet geçişinden kalan sorunların yönetilmesi
  4. Sanal ekiplerin kullanımı
  5. Organizasyon içi ve dışı dengeler
Hizmet operasyonu kritik başarı faktörleri
  1. Yönetim desteği
  2. İş tanımları
  3. Personeli elde tutma
  4. Eğitim
  5. Uygun araçlar
  6. Testin geçerliliği
  7. Ölçme ve raporlama
Hizmet operasyonu riskleri
  1. Yetersiz finansman ve kaynaklar
  2. Motivasyon kaybı
  3. Önemli personel kaybı
  4. Değişime direnç
  5. Yönetim desteği eksikliği
  6. Organizasyon içinde hizmet yönetimine kuşkuyla bakılması
  7. Müşteri beklentilerinin değişmesi

Durum Yönetimi (event)

BT altyapısının yönetimi veya BT hizmetlerinin verilmesi için önemli her oluşuma durum denir. Durumun hizmetler üzerindeki etkisi değerlendirilir.
Durum yönetimi, günlük operasyonu sürdürmek, aykırı koşulları belirlemek ve üst kademelerine iletmek üzere BT altyapısında meydana gelen bütün oluşumları inceleyen bir süreçtir. Öngörülemeyen oluşumları üst kademelere otomatik olarak iletmek üzere yapılandırılabilir.
Durumların sınıflandırılması
  1. Normal bir operasyonu gösteren durumlar: Örnek olarak bir kullanıcının bir uygulamayı kullanmak üzere sisteme giriş yapması.
  2. Normal dışı bir operasyonu gösteren durumlar: Örnek olarak bir kullanıcının hatalı bir şifre ile giriş yapmaya çalışması, işten ayrılmış bir kişinin şifresi ile giriş yapılması, kişisel bilgisayar taramasının izin verilmemiş bir yazılımın kurulu olduğunu ortaya çıkarması.
  3. olağan dışı ama hataya yol açmayabilecek bir uyarı veren durumlar. Örnek olarak bir sunucunun bellek kullanımının %90'ın üzerine çıkması.
Durum yönetimi aktiviteleri
  1. Durumun belirlenmesi: Durumlar her zaman meydana gelirler. Hepsi saptanamaz veya kayıt altına alınmazlar. Hangi durumların gözlem altında tutulacağına karar vermek başlangıç noktasıdır.
  2. Durum uyarısı: Konfigürasyon elemanları kendileri hakkındaki bilgileri iletecek şekilde tasarlanırlar. Bir yönetim aracı konfigürasyon elemanlarını sorgulayarak veri toplar (polling) veya konfigürasyon elemanı bazı durumlarda uyarı rapor eder.
  3. Durumun saptanması: Durum uyarısı bir kez ortaya çıktıktan sonra aynı sistemde çalışan bir aracı (agent) tarafından merkezi bir yönetim aracına yönlendirilebilir.
  4. Durumun süzülmesi (filtre edilmesi): Durumun bir yönetim aracına yönlendirilip yönlendirilmeyeceğine karar verilmesidir.
  5. Durumların önem derecelerine göre sınıflandırılması: "Bilgilendirici", "uyarı" ve "olağan dışı" gibi üç temel kategori kullanılır. Organizasyona göre detaylandırılır.
  6. Durumların ilişkilendirilmesi (correlation): Bir takım kriterler ve kontrol listeleri kullanılarak hangi önlemlerin alınacağı belirlenir.
  7. Durumların tetikleyicileri: Tepki ve önlemleri başlatan mekanizmalara tetikleyici denir.
  8. Tepki seçenekleri: Kayıt altına alma, otomatik tepki, uyarı, insan müdahalesi, değişiklik talebi, olay kaydı açma, problem kaydı ile ilişkilendirme gibi tepkilerin biri veya bir kaçı seçilebilir.
  9. Önlemleri gözden geçirme: Tüm durumlar ve istisnalar, doğru ele alınıp alınmadıklarının belirlenmesi için gözden geçirilmelidirler.
  10. Durumu kapatma: Gereken önlemleri alıncaya kadar durumlar açık kalabilir.
Durum yönetimi tetikleyicileri
  1. Tasarım özellikleri
  2. Operasyon seviyesi anlaşmalar (OLA, operation level agreements)
  3. Standart operasyon prosedürleri
  4. Konfigürasyon elemanı performans istisnaları
  5. İzlenen bir iş sürecindeki istisna
  6. Cihaz ya da sunucu statü değişikliği
Durum yönetimi girdi ve çıktıları
Girdi durum uyarısıdır.
Çıktılar durum kaydı, olay kaydı, problem kaydı, değişiklik talebi, otomatik tepki ile uyarı ve insan müdahalesidir.

Olay Yönetimi (incident)

Bir BT hizmetinde meydana gelen planlanmamış bir kesinti ya da BT hizmetinin kalitesinde azalmaya olay denir. Henüz hizmeti etkilememiş olsa da bir konfigürasyon elemanı arızası da bir olaydır.
Olaylar kullanıcılar tarafından telefonla, e-posta mesajıyla veya form doldurarak hizmet masasına bildirilebilir. Teknik personel tarafından bildirilen yazılım, donanım veya ağ arızaları olabilir. İzleme araçlarıyla otomatik olarak algılanıp rapor edilebilirler.
Olay Yönetimi Kavramları
  1. Zaman çizelgeleri: Olay yönetiminin bütün aşamalarındaki süre planlamaları hizmet seviyesi anlaşmaları (SLA) ile uyumlu olmalıdır. operasyon seviyesi anlaşmalar (OLA) ve destek sözleşmeleri de (UC) bunlara uyumlu olmalıdır.
  2. Olay modelleri: Standart olayları üzerinde anlaşma sağlanmış bir modelde belirtildiği gibi ele alarak önceden tanımlanmış adımlar atılır. Böylece doğru biçimde zamanında ele alınması sağlanmış olur.
  3. Etki (impact): Olayın iş süreçleri üzerindeki etkisidir.
  4. Aciliyet (urgency): İş süreçlerini olumsuz etki gösterinceye kadar geçecek süre.
  5. Öncelik: Olayın etki ve aciliyetine uyumlu olarak atanacak önem derecesidir.
  6. Büyük (major) olaylar: Fazla sayıda kullanıcıyı etkileyen, olumsuz etkisi, dolayısıyla önceliği yüksek olaylardır. Hizmetleri daha kısa zamanda normale döndürmeyi öngören özel prosedürler gerektirir. Büyük olayları "problem" ile karıştırmamak gerekir. Problem bir ya da daha fazla olayın altında yatan kök nedendir. Ayrı kavramlar olduğunu unutmamak gerekir.
Olay Yönetimi Aktiviteleri
  1. Belirleme: Olay tesbit edilir ve rapor edilir.
  2. Kayıt: Olay kaydı oluşturulur.
  3. Sınıflandırma: Olay, tip, statü, etki, aciliyet, hizmet seviyesi anlaşması (SLA) özelliklerine göre sınıflandırılır.
  4. Öncelik belirleme: Olayın destek organizasyonu ve destek personeli tarafından nasıl ele alınacağını belirlemek için uygun bir öncelik kodu belirlenir.
  5. Tanılama: Olayın tüm karakteristiklerini anlamak için yapılır.
  6. Üst kademeye iletme (escalation): Hizmet masası olayın yol açtığı hizmet kesintisini zamanında gideremediği zaman olayı ikinci seviye desteğe yönlendirir. Buna fonksiyonel eskalasyon denir. Hizmet kesintisi uzarsa BT yöneticileri bilgilendirilir. Buna hiyerarşik eskalasyon denir.
  7. Araştırma ve tanı: Olayın bilinen çözümlere uyup uymadığı araştırılır, uymuyorsa tanılama sürdürülür.
  8. Çözümleme ve kurtarma: Çözüm bulunduğunda hizmet normal durumuna döndürülür.
  9. Olayın kapatılması: Hizmet masası, kullanıcının çözümden tatmin olduğu onayını aldıktan sonra olayın kapatılıp kapatılmayacağını kontrol eder.
Olay yönetimi girdileri
  1. Kullanıcının hizmet masasını araması
  2. Kullanıcının olay kayıt formunu doldurması
  3. Yönetim araçlarıyla otomatik olarak olay kayıt
Olay yönetimi çıktıları
  1. Olay yönetimi raporları
  2. Değişiklik talebi
  3. Ayrıntılı incelemeler
  4. Problem raporları
  5. Hizmet seviyesi raporları
  6. Talepler

Talep Gerçekleştirme (Request Fulfillment)

Talep ya da hizmet talebi, kullanıcıların BT hizmet yönetimine ilettikleri bilgi, istek, öneri, talepleri ifade eden genel bir kavramdır. Talep gerçekleştirme kullanıcılardan gelen hizmet taleplerini işleme koyar. Şifre değişikliği, yazılım kurulumu gibi standart istekler de olabilir. Düzenli olarak talep edilen ve az risk içeren böylesi taleplerin ayrı süreçler içinde ele alınmaları daha uygun olur.
Birçok hizmet talebi düzenli olarak tekrarlanır. Bu nedenle süreç akışı önceden tasarlanır. Bu tasarım sırasında talepler, ilgili bireyler, destek grupları, süre sınırlamaları, üst kademeye iletme koşulları detaylandırılır.
Talep Gerçekleştirme Aktiviteleri
  1. Menüden Seçme: Kullanıcılar, hizmet taleplerini hizmet yönetim araçlarında tanımlanmış bağlantılar aracılığıyla verebilirler.
  2. Finansal yetkilendirme: Hizmet taleplerinin finansal etkileri olabilir. Talebi ele almanın maliyeti başlangıçta belirlenmelidir. Standart talepleri ve sabit fiyatları hemen onaylatmak mümkün olabilir. Diğer durumlarda önce maliyet doğru tahmin edilmeli ve onaylatılmalıdır.
  3. Gerçekleştirme: Fiili gerçekleştirme hizmet talebinin yapısına bağlıdır. Hizmet masası basit hizmet taleplerini ele alabilir. Diğer hizmet talepleri uzman gruplara veya tedarikçilere iletilir.
  4. Kapatma: Hizmet talebi tamamlandığında, hizmet masası talebi kapatır.
Talep gerçekleştirme girdileri
  1. Hizmet talepleri
  2. Değişiklik talepleri
  3. Hizmet portföyü
  4. Güvenlik kuralları
Talep gerçekleştirme çıktısı
  1. Gerçekleştirilen hizmet talebi

Problem Yönetimi

Problem bir ya da daha fazla olayın kök nedenidir.
Problem yönetiminin birinci amacı, problemleri ve olayları önlemek, olayların tekrarlanmasına engel olmaktır. Önlenemeyen olayların etkileri de en aza indirilir.
Geçici çözüm (workaround) çözümü henüz gerçekleşmemiş bir olay ya da problemin etkisini azaltma ya da ortadan kaldırma yoludur.
Kök nedeni belgelenen ve ayrıntılı olarak incelenen problem bilinen hata (known error) olarak nitelendirilir.
Daha hızlı tanı için bilinen hata veritabanı kullanılır.
Problemleri ele almak için problem modeli kullanılır. Problem modelinde atılacak adımlar, paydaşların sorumlulukları ve gerekli zaman çizelgeleri yer alır.
Problem yönetimi aktiviteleri
  1. Reaktif problem yönetimi: Olayların nedenlerini inceler ve çözümler.
  2. Proaktif problem yönetimi: Gelecekte ortaya çıkabilecek olayları ve problemleri belirlemek ve önlemek için kullanılır. Eğilimlerin ve zayıf halkaların belirlenmesini içerir. Hizmet operasyonu tarafından başlatılı ama sürekli hizmet iyileştirmesi tarafından yönlendirilir.
Problem Yönetimi Girdileri
  1. Problem kayıtları
  2. Olay kayıtları
  3. Konfigürasyon yönetimi veritabanı
  4. Altyapıda kullanılan ürünler hakkında tedarikçi ayrıntıları
  5. Hizmet kataloğu
  6. Hizmet seviyesi anlaşmaları
  7. Kapasite kayıtları
  8. Performans ölçümleri
  9. Hizmet seviyesi anlaşmaları
Problem yönetimi çıktıları
  1. Problem kayıtları
  2. Bilinen hata veritabanı
  3. Değişiklik talepleri
  4. Kapanmış problem kayıtları
  5. Yönetim bilgisi

Erişim Yönetimi (Access Management)

Yetkilendirilmiş kullanıcılara hizmetleri kullanma hakkı sağlar. Yetkilendirilmemiş kullanıcıların erişimini engeller. "Hakların Yönetimi" veya "Kimlik Yönetimi" adlarıyla da nitelendirilir.
Hizmet masasından hizmet talebiyle başlatılır.
Erişim Yönetimi Kavramları
  1. Erişim: Kullanıcının kullanımına izin verilen hizmetlerin ya da verinin düzeyini ve kapsamını ifade eder.
  2. Kimlik: Organizasyonun bireyler hakkındaki bilgisidir. Kimlik bireyin organizasyon içindeki statüsünü oluşturur.
  3. Haklar (Ayrıcalıklar): Kullanıcının kullanımına izin verilen hizmetlerdir. Okuma, yazma, çalıştırma, değiştirme, silme, yaratma belli başlı hakları oluşturur.
  4. Hizmet Grupları: Bireyler birden fazla hizmete erişirler. Her kullanıcı ve kullanıcı grubuna aynı anda kullanmalarına izin verilen tüm hizmetlere birden erişim hakkı vermek daha etkilidir.
  5. Dizin Hizmetleri: erişim ve hakları yönetmek için kullanılan bir araç tipidir.
Erişim Yönetimi Aktiviteleri
  1. Erişim talep etme: Erişimin sağlanması ya da kısıtlandırılması çeşitli mekanizmalarla karşılanabilir:
    1. İnsan kaynaklarının standart hizmet talepleri
    2. Değişiklik talebi
    3. Talep gerçekleştirme sistemi
    4. Önceden yetkilendirilmiş bir uygulama indirip çalıştırmak
  2. Doğrulama: Erişim yönetimi her erişim talebini iki yönden değerlendirir
    1. Erişim talep eden kullanıcı gerçekten olduğunu söylediği kişi midir?
    2. Kullanıcının hizmeti kullanmak için bir gerekçesi var mıdır? Bu kararı erişim yönetimi vermez. Yalnızca hizmet stratejisi ve hizmet tasarımı tarafından tanımlanan politikaları ve kuralları uygular.
  3. Yetkilendirmek: Onaylanmış kullanıcılara hizmetlere erişim haklarını sağlamak.
  4. Kimlik statü değişimlerini izlemek: Kullanıcı rolleri zaman içinde değişebilir. İş tanımı değişikliği, terfi, işten ayrılma, emeklilik gibi değişiklikler hizmet kullanım gereksinimlerini değiştirir.
  5. Erişimleri kaydetmek ve izlemek: Verilen hak ve yetkilerin olması gerektiği gibi kullanılıp kullanılmadığının denetlenmesi gerekir. Log kayıtlarının tutulması ve hizmet kullanımının raporlanması hizmet operasyonunun diğer süreçlerinde olduğu gibi yerine getirilmesi gereken bir aktivitedir.
  6. Hakları iptal etmek ve sınırlamak: Hizmetlere erişim hakları vermek gibi bu yetkileri geri çekmekten de erişim yönetimi sorumludur. Kararı yine erişim yönetimi vermeyecektir.
Erişim Yönetimi girdileri
  1. Değişiklik talebi
  2. Hizmet talebi
  3. İnsan kaynakları talebi
  4. Bir hizmeti kullanmaya başlama yetkisini veren bir bölümün talebi
Erişim yönetimi çıktıları
  1. Hizmet, kullanıcı, bölüm vb tarafından talep edilen erişim istekleri
  2. Kullanıcı yetkilerinin kötüye kullanımını raporlama

İzleme ve kontrol

Hizmetlerin izleme ve kontrolü, sürekli bir ölçme, raporlama ve değerlendirme döngüsüne dayanır. Bu döngü, hizmetlerin tedarik edilmesi, desteklenmesi ve iyileştirilmesi için zorunludur. Aynı zamanda stratejinin belirlenmesi, hizmetlerin tasarlanması, test edilmesi ve hizmet iyileştirilmesi sağlanması için temeli oluşturur.
İzleme ve kontrol kavramları
  1. İzleme: Zaman içinde ortaya çıkacak değişimi görebilmek için için hizmet kullanımı ve durumların göz altında tutulmasıdır.
  2. Raporlama: İzlenen aktivitelerin çıktılarının derlenmesi, analizi ve dağıtımıdır.
  3. Kontrol: Bir cihaz, sistem ya da hizmetin faydasının ya da davranışının yönetimidir. Denetimin üç koşulu vardır:
    1. Davranışın tanımlı bir standarda uyması gözlemlenir
    2. Davranışa neden olan koşulların tanımlanması, anlaşılması ve onaylanması gerekir.
    3. Davranış tanımlı ve onaylanmış olmalıdır.
İç ve dış izleme olmak üzere iki izleme seviyesi vardır. İç izleme, bir ekip ya da bölüm içinde var olan aktivitelere odaklanır. Örneğin hizmet masası yöneticisi telefona cevap vermek için kaç personele gereksinim olduğunu belirlemek için gelen çağrı sayılarını izleyebilir.
Dış izleme ve kontrol bu işlevin kendi alan uzmanlığının ötesindeki unsurları ve aktiviteleri de içine almasıdır. Örneğin sunucu yönetimi, sunucuların iş yüklerini de izleyebilir. Böylece uygulama yönetimi tarafından belirlenen hedeflerle uyumlu olarak çalışıp çalışmadıklarını gözlemler.
İzleme ve kontrol aktiviteleri
İzleme ve kontrol döngüsü modeli olarak uygulanır. Aşağıdakileri yönetmek için kullanılabilir:
  1. Süreç ya da prosedürün bütün olarak etkinliği
  2. Süreç ya da prosedürün içindeki aktivitelerin performansı
  3. Bir aygıtın ya da bir dizi aygıtın performansı
İzleme ve kontrol farklı araçlar kullanılarak gerçekleştirilebilir:
  1. Aktif izleme - pasif izleme
  2. Reaktif izleme - proaktif izleme
  3. Sürekli ölçüm - istisnai ölçüm
  4. Performans - çıktılar
İzleme ve kontrol girdileri ve çıktıları
Her gösterge izlenebilir. Önceden amaçların belirlenmesi gereklidir. Bu nedenle açık bir neden yoksa izleme yapılmamalıdır. Başlangıç noktası hizmet seviyesi gereksinimlerdir. İzleme ve kontrol standartları hizmet tasarımında belirlenir.

BT Operasyonları

Hizmetlerin müşteriyle mutabık kalındığı gibi verilebilmesi için hizmet sağlayıcının teknik altyapıyı yönetmesi gerekecektir.
BT operasyonları kavramları
  1. Operasyon köprüsü: Çeşitli olayları ve operasyonel aktiviteleri yöneten ve teknolojik bileşenlerin statüsü ve performansı hakkında rapor veren merkezi koordinasyon noktasıdır. Tüm önemli gözlem noktalarının minimum çabayla yönetileceği şekilde organize edilir. Konsol yönetimi, tanılama aktiviteleri, ilk seviye destek aktivitelerini birleştirir. Mesai saatleri dışında ve hafta tatillerinde de hizmet verir. Hizmet masası operasyon köprüsünün bir parçası olabilir.
BT operasyonu aktiviteleri
  1. İş programlama (job scheduling): BT operasyonu kapsamında yapılan günlük bakım ve raporlama işleri vardır. Bunlar belli bir sıraya göre yerine getirilir.
  2. Yedekleme ve geri yükleme: Detaylı bir iş sürekliliği planlamasının parçası olmalıdır. Yedekleme stratejisi aşağıdaki konulara açıklık getirmelidir:
    1. Hangi veriler, ne sıklıkta yedeklenmelidir?
    2. Geriye doğru kaç kuşak yedek tutulmalıdır?
    3. Depolama ve rotasyon lokasyonları
    4. Veri taşıma yöntemleri
    5. Geri yükleme testleri
    6. Planlanan kurtarma noktaları
    7. Planlanan kurtarma süresi
    8. Uzmanlıkların korunması için eğitimler
    9. Prosedürlerin belgelenmesi
    10. Kullanıcı ve müşterinin yapması gereken işlemler
    11. Geri yükleme prosedürleri
      1. Bozulan veri
      2. Kaybolan veri
      3. İş sürekliliği (felaket kurtarma)
      4. Adli soruşturma
BT operasyonu girdileri
  • Hizmet tasarımı ve hizmet geçişi tanımları
BT operasyonu çıktıları
  • Müşterilere verilen BT hizmetleri

Hizmet Masası

Telefon, internet üzerinden veya otomatik olarak BT altyapısı üzerinden gelen hizmet talepleriyle ilgilenen insanların oluşturduğu fonksiyonel bir birimdir.
BT hizmet kullanıcıları için tek bağlantı noktasıdır (Single point of contact, SPOC). Tüm gelen durumları, olayları, erişim taleplerini ve hizmet taleplerini kaydeder ve yönetir. Bu işler için yazılım araçları kullanılır.
Hizmet masası kavramları
Hizmet masasının temel amacı aksayan hizmet taleplerini hizmet seviyesi anlaşmalarında tanımlanan düzeye çıkarmaktır. Kullanıcıyı normal çalışma temposuna döndürmektir. Söz konusu durum bir teknik hata olabileceği gibi bir soruyu yanıtlamak veya bir hizmet talebini işleme almak olabilir.
Hizmet masası çeşitli özelliklere göre organize edilir:
  1. Lokal hizmet masası: Destek verdiği kullanıcılarla aynı fiziksel mekanı paylaşan hizmet masasıdır.
  2. Merkezi hizmet masası: Hizmet masası sayısı azaltılarak ölçek ekonomisinden yararlanılır. Destek için yerel kaynaklar gerektiğinde bunları hizmet masası yönlendirir.
  3. Sanal hizmet masası: Ağ teknolojileri kullanılarak farklı coğrafi lokasyonlara dağıtılmış bileşenlerle merkezi hizmet masası izlenimi yaratılmasıdır.
  4. Güneşi izleyen hizmet masası: Farklı kıtalarda bulunan hizmet masaları farklı zaman dilimlerinde hizmet vererek kesintisiz hizmet sağlarlar.
  5. Uzmanlaşmış hizmet masası grupları: Belirli konulardaki hizmet talepleri o konuda uzmanlaşmış gruplara yönlendirilir.
Hizmet Masası Aktiviteleri
  1. Tüm olay ve hizmet kayıtlarının detaylı kayıtlarını tutmak
  2. Kategori ve önceliklendirme esaslarını ve kodlarını belirlemek
  3. Birinci seviye inceleme ve tanı çalışması
  4. Becerebildikleri olayları ve hizmet taleplerini çözümlemek
  5. Belirlenmiş zaman diliminde çözümlenmemiş olan olayları ve hizmet taleplerini bir üst destek birimine iletmek
  6. Kullanıcıları olay ve talepleri konularında bilgilendirmek
  7. Çözümlenmiş olay ve talepleri kapatmak
  8. Performans ölçütleri oluşturarak olgunluk, etkinlik, verimlilik göstergelerinin çeşitli zaman aralıklarında ölçülmesi
  9. Kullanıcı memnuniyeti araştırmaları yapmak. Somut ölçütlerin yanı sıra soyut ölçütler kullanarak davranış biçimlerinin dostça olup olmadığı, profesyonel bir yaklaşım gösterilip gösterilmediği gibi performans çalışmaları yapmak
  10. Konfigürasyon yönetimi veri tabanını güncelleştirmek
Hizmet masası girdileri
Olaylar ve hizmet talepleri
Hizmet masası çıktıları
  1. Olay araştırmaları ve tanılar
  2. Çözümlenen olaylar ve hizmet talepleri
  3. Üst destek birimlerine iletilmiş olaylar
  4. Kullanıcılara verilen bilgiler
  5. Kapatılmış olay, talep ve çağrılar
  6. Konfigürasyon yönetimi veri tabanı güncellemeleri

Hizmet Operasyonu

  • Hizmet Yönetimi
  • İyi uygulamalar
Ana başlıklar
  1. Hizmet yönetimi içindeki yeri
  2. Kavramlar ve ilkeler
  3. Süreçler
  4. Fonksiyonlar, aktiviteler ve prosedürler
  5. Organizasyonel yönler
  6. Araçlar ve teknoloji
  7. Kurulum özellikleri
  8. Kritik başarı faktörleri, zorluklar ve riskler

Operasyon Yönetimi

BT hizmet yönetimi yaşam döngüsünün günlük işler olarak nitelendirilen aktiviteler evresidir.
Hizmet operasyonu BT'nin fabrikası gibidir. Hem hizmet üretilir hem de hizmet üretimiyle ilgili altyapı ve teknoloji buradan yönetilir.

Süreçlerin planlama ve kurulumları iyi olsa bile günlük işler düzgün yönetilmiyorsa, izlenmiyorsa ve denetlenmiyorsa yararı olmaz, hizmet iyileştirmeleri mümkün olmaz. Bunun için veri toplanması, ölçütlere göre değerlendirilmesi ve performansın izlenmesi gereklidir.

Hizmet operasyonunun verimli olması için yalnızca donanım, yazılım ve ağ altyapısının olması yeterli değildir. Hazırlanmış süreçlerin ve destek araçlarının da operasyon ekiplerinin ellerinin altında olması gereklidir. Böylece hizmetleri verirken uçtan uca gözlemleyebilirler, hizmet kalitesini olumsuz etkileyecek tehditleri algılayabilirler.

Hizmet operasyonu ne bir organizasyon birimi ne de tek bir süreçtir. Çeşitli fonksiyonları, süreçleri ve aktiviteleriyle BT hizmet yönetiminin bir evresidir.

Amaç


Hizmet operasyonunun amacı kullanıcılara ve müşterilere taahhüt edilen seviyede hizmetlerin verilmesi süreçlerini ve aktivitelerini koordine etmek ve gerçekleştirmektir. Hizmetlerin verilmesi için gerekli altyapı ve teknolojinin yönetimi de hizmet operasyonunun sorumluluğundadır.

Kapsam

  1. Hizmetler: Hizmetin bir parçasını oluşturan her aktivite hizmet operasyonunun kapsamına girer. Bu aktiviteyi gerçekleştren hizmet sağlayıcı, başka bir tedarikçi, kullanıcı veya müşteri olabilir.
  2. Süreçler: Hizmet yönetimi yaşam döngüsü içinde yer alan birçok süreç hizmet operasyonu tarafından yürütülür ve yönetilir. Hizmet tasarımı ve hizmet geçişi gibi farklı evrelerde ortaya çıkan birçok süreç (değişiklik yönetimi, kapasite yönetimi gibi) hizmet operasyonu tarafından sürekli olarak kullanılır. Hizmet stratejisi gibi uzun dönemli planlama ve iyileştirme ile ilgili aktivitelere de önemli girdiler sağlar.
  3. Teknoloji: Hizmetleri sunmak için mutlaka bir çeşit teknoloji kullanılır. Bu teknolojinin yönetilmesi ayrı bir konu olarak ele alınmaz. Hizmet operasyonu evresinin önemli bir kısmı altyapı ve teknolojilerin yönetilmesinine adanmıştır.
  4. İnsanlar: Hizmetler, süreçler, teknolojiler insanlar hakkındadır. Organizasyonların hizmet ve ürün taleplerini tetikleyenler insanlardır. Bu hizmetlerin nasıl verilmesi gerektiğini belirleyenler yine insanlardır. Hizmetleri, süreçleri ve teknolojileri yönetenler hep insanlardır. Bunu göz önüne almamak başarısızlığı getirir.

Değer Sağlama


Hizmet yaşam döngüsünde her evrede değer yaratılır. Hizmet stratejisinde hizmet modellenir, hizmet tasarımında ve hizmet geçişinde hizmetin kalitesi ve fiyatı tasarlanır, öngörülür ve doğrulanır. Sürekli hizmet iyileştirmesinde iyileştirme ölçütleri belirlenir. Hizmet operasyonu bu planların, tasarımların ve iyileştirme hedeflerinin ölçüldüğü ve yürütüldüğü yerdir. Müşteri ve kullanıcı açısından değerin algılandığı evredir.

Çelişkili konular
  • Bir hizmet tasarlandıktan ve denendikten sonra bütçe ve yatırım getirisi hedeflerine göre çalışması beklenir. Bir projenin maliyetini belirlemek çok kolaydır. Ama zaman geçtikçe yaşam döngüsünün erken aşamalarında yapılan tahminlerdeki isabet azalır. Hizmetin beş yıl sonraki maliyetini belirlemek ise çok zordur.
  • Operasyonel evrede tasarım hatalarını ve öngörülememiş gereksinimleri karşılayacak parasal kaynak bulmak zorlaşır. Bazı sorunlar belli bir operasyon sürecinden sonra ortaya çıkar. Bunlar orijinal tekliflerin bir parçası olmadığı için ve organizasyonlarda bu konuda mekanizmalar olmadığı için operasyonel sorunlarmış gibi olay yönetimi ve problem yönetimine bırakılır.
  • Hizmet operasyonlarının verimliliğini artıracak araçlar ve eğitim gereksinimleri için ek parasal kaynaklar bulmak zordur. Bunun iki nedeni vardır. Bu maliyetler ilgili hizmetlerle doğrudan bağlantılı değildir ve müşteride bu maliyetlerin hizmet üretiminin içine baştan katılması gerektiği beklentisi vardır.
  • Hizmet operasyonel olduktan bir süre sonra bir referans temel çizgisi oluşturur. İyi kötü çalışan bir hizmet sürecini iyileştirme ve daha etkin yönetebilmek için yeni araçlar devreye alınması "bozuk olmayan süreci onarmak" olarak nitelendirilir. Bu çabalar ancak çok sorunlu hizmet süreçlerinde hoş görülür.

Hizmet operasyonu performans iyileştirmesi
  1. Uzun dönem kademeli (incremental) iyileştirme: Tüm süreçler ve fonksiyonların performanslarını zaman içinde değerlendirerek sağlanır. Raporlar incelenerek iyileştirme gerekip gerekmediği, gerekiyorsa hizmet tasarımı ve hizmet geçişi kullanılarak nasıl en iyi bir şekilde yapılacağı kararlaştırılır. Yeni araçların kullanıma sokulması, süreç tasarımlarının değiştirilmesi ve altyapının yeniden yapılandırılması gibi örnekleyebileceğimiz bu tür iyileştirmeler sürekli hizmet iyileştirmeleri kapsamında ele alınırlar.
  2. Kısa dönem sürekli iyileştirme: Temel süreç, fonksiyon ve teknoloji özelliklerini değiştirmeden günlük aktivitelerde yapılan küçük değişikliklerdir. Bunlar ince ayarlar yapılması, iş yükü dengeleme, personel yerleştirme ve eğitim gibi örneklerdir.

Giriş

Organizasyonlar dinamik bir çevrede faaliyet gösterirler. Hem müşteriler hem de hizmet sağlayıcıları kurumsal çıkarları doğrultusunda çevrelerini incelerler ve değişikliklere uyum gösterirler. Müşteriler daha kaliteli hizmeti daha ucuza almak için seçenekler oluştururken, hizmet sağlayıcıları da daha kaliteli hizmeti daha ucuza sağlamak için çaba gösterirler.

Dış kaynak kullanımının artmasıyla organizasyonlar içindeki hizmet sağlayıcı bölümler de baskı altına girmişlerdir. Bu baskılarla baş edebilmek için böylesi organizasyonlar kendilerini sektörel benzerleriyle kıyaslarlar. Yeteneklerindeki eksiklikleri tamamlarlar. Bunun bir yolu sektörel ve endüstriyel iyi uygulamaları adapte etmektir. Bu iyi uygulamalar standartlar ve metodolojilerdir. Bunlar sahipli veya genel kullanıma açık olabilir.

Genel kullanıma açık metodolojileri kullanmak daha avantajlıdır
  • Sahipli metodolojiler başarılı olan organizasyonların kurumsal özelliklerini taşır, iyi belgelenmemiştir. Adapte edilebilmeleri kolay değildir.
  • Sahipli metodolojiler bazı özgün iş gereksinimlerine yönelik olarak uyarlanmıştır. Özel amaçlıdırlar. Aynı özgün niteliklere sahip olmayan organizasyonlarda etkin olmazlar.
  • Sahipli metodolojilerin maliyeti daha yüksektir. Yüksek satış ve lisanslama bedelleri olur.
  • Açık metodolojiler farklı ortamlarda ve farklı organizasyonlarda kullanıldığı için uyumsuzluk oranları daha azdır.
    • ITIL, COBIT, CMMI, eSCM-SP (eSourcing Capability Model for Service Providers), PMBOK, PRINCE2, ISO 9000, ISO 20000, ISO 27001
  • Açık metodolojilerin arkasında eğitim ve sertifikasyon olanakları ve daha geniş bir uzman topluluğu olduğu için iş piyasasından edinmek daha kolaydır.

İşlerin doğası gereği hizmet operasyonu süreçleri genellikle reaktiftir. Hizmet operasyonu sürekli olarak günlük işleri daha iyi ve daha ucuza yapmanın yollarını bulmak için çalışır. Bu da proaktif süreçler tarafından gerçekleştirilir.

Operasyonel aktiviteler

Teknoloji kullanımının hizmet hedefleri ve süreç hedeflerini karşılayacak şekilde olması için uygulanacak aktiviteler.
Süreç olarak nitelendirilirler.
Uzmanlaşmış teknik aktivitelerdir.
Teknoloji yönetimi aktivitelerini hizmet yönetimi aktivitelerinden ayırmak mümkün değildir. Teknolojiyi insanlar yönettiği için bunları insanlardan ayırmak ta mümkün değildir.
Teknolojiyi iyi görünmek için kullanmayız. Hizmet hedeflerimize ulaşmak için kullanırız.
Hizmet yaşam döngüsünün diğer evrelerinde anlatılan aktiviteler
  1. Değişiklik Yönetimi -- Hizmet geçişi
    1. Değişiklik taleplerinin hazırlanması
    2. Değişiklik danışma kurulunda (CAB) yer almak
    3. Değişiklikleri uygulamak, kaldırmak
  2. Konfigürasyon Yönetimi -- Hizmet geçişi
    1. Konfigürasyon elemanları ve konfigürasyon yönetimi veri tabanlarındaki çelişkileri bildirmek
  3. Sürüm ve Yaygınlaştırma Yönetimi -- Hizmet geçişi
    1. Yeni sürümlerin yaygınlaştırılması
    2. Sürüm planlamasında yer almak
    3. Konfigürasyon elemanlarının DML (Definitive media lib) den alınıp, tekrar konması
  4. Kapasite Yönetimi -- Hizmet stratejisi, tasarımı, geçişi
    1. İşe ilişkin kapasite yönetimi
    2. Hizmet kapasite yönetimi
    3. Kaynak kapasite yönetimi
  5. Erişilebilirlik (availability) Yönetimi -- Hizmet tasarımı, hizmet geçişi
    1. Bakım aktivitelerinin gözden geçirilmesi
    2. Önemli problemlerin gözden geçirilmesi
    3. Hata analizleri
  6. Bilgi Yönetimi -- Hizmet stratejisi, hizmet tasarımı, CSI
  7. Finansal Yönetim -- Hizmet stratejisi
    1. Harcamalar ve bütçe gözden geçirmeleri
  8. İş sürekliliği Yönetimi (Felaket kurtarma, olağanüstü durum) -- Hizmet stratejisi, tasarımı
    1. Risk değerlendirmesi
    2. Risk yönetimi süreçlerinin uygulanması
    3. Olağanüstü durum planlarının hazırlanması, test edilmesi, değiştirilmesi
    4. İş sürekliliği eğitimleri

Teknik yönetim

BT altyapısının teknik uzmanlığı ve genel yönetimi ile ilgili kişi, grup ve ekiplerin yönetimi fonksiyonudur. İkili rolü vardır:
  1. BT hizmetlerini tasarlamak, test etmek, yönetmek ve iyileştirmek için gerekli bilginin belirlenmesi, sağlanması ve geliştirilmesinden oluşur.
  2. BT hizmet yönetimi yaşam döngüsünü desteklemek için gerekli kaynakları sağlar.
Teknik yönetimin amaçları
  1. Teknoloji topolojinin yüksek başarımlı, maliyet etkin kullanımı
  2. Teknik altyapının iyi durumda sürdürülmesi (idame, maintain) için gerekli alan uzmanlığının yönetimi
  3. Teknik sorunların hızlı tanılanması ve çözülmesi için gerekli alan uzmanlıklarının yönetimi
Teknik yönetim aktiviteleri
  1. BT altyapısının yönetilmesi için gerekli bilgi ve uzmanlıkların belirlenmesi
  2. Organizasyonda mevcut olan becerilerin belgelenmesi
  3. Eğitim gereksinimlerinin belirlenmesi
  4. Eğitim programlarının tasarımı ve uygulanması
  5. Eksik uzmanlıkların dış kaynak kullanımı yoluyla sağlanması
Teknik yönetim organizasyonu ekip ya da bölümleri
  1. Ana bilgisayar
  2. Sunucu
  3. Veri tabanı
  4. Masaüstü
  5. Dizin hizmetleri
  6. İnternet (web)
  7. Mesajlaşma
  8. IP telefonları

Uygulama Yönetimi

Uygulama yönetimi, uygulama ilişkisi, teknik yönetim, BT altyapısı ilişkisi gibi.
Uygulama geliştirme ile bire bir örtüşmez.
Uygulama yönetimi amaçları - teknik yönetim gibi
Uygulama yönetimi ilkeleri -- Geliştir veya satın al
Uygulama yönetimi yaşam döngüsü
  1. Gereksinimler
  2. Tasarım
  3. Oluşturma, kurulum
  4. Yaygınlaştırma
  5. Operasyon
  6. İyileştirme

Hizmet Operasyonu Roller ve Sorumluluklar

  1. Hizmet masası
    1. Süpervizör (Amir)
    2. Analist
    3. Yetkili kullanıcı (super user)
  2. Teknik yönetim
    1. Teknik analist
    2. Teknik mimar
  3. BT operasyon yönetimi
    1. Vardiya amiri
    2. Operatör (işletmen)
  4. Uygulama yönetimi
    1. Uygulama analisti
    2. Uygulama mimarı
  5. Olay yönetimi
    1. Birinci seviye destek personeli
    2. İkinci seviye destek personeli
  6. Durum yönetimi
  7. Talep gerçekleştirme
  8. Problem yönetimi
  9. Erişim yönetimi

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.